czwartek, 19 października 2017 r.

Proces o nieważność małżeństwa

 

Sens procesu o stwierdzenie nieważności małżeństwa

 

Zrozumienie sensu procesu o nieważność małżeństwa, wymaga najpierw zrozumienia tego, czym jest katolickie małżeństwo. Ta na pozór oczywista prawda, może nie być do końca jasna dla osób, które decydują się na zawarcie małżeństwa. Małżeństwo – w najgłębszym sensie – nie jest bowiem umową miedzy samymi małżonkami odnośnie do ich wspólnego, przyszłego życia. Polega ono na przyjęciu do życia małżonków wizji, jaką ma sam Pan Bóg odnośnie do tej wyjątkowej, międzyludzkiej wspólnoty. Każde konkretne małżeństwo jest zaakceptowaniem i odzwierciedleniem wizji Bożej. Ta wizja została odczytana przez Kościół, który interpretuje wolę Pana Boga wyrażoną w Piśmie Świętym. Katechizm Kościoła Katolickiego w numerze 1603 uczy, że: „Przymierze małżeńskie, przez które mężczyzna i kobieta tworzą ze sobą wspólnotę całego życia, skierowaną ze swej natury na dobro małżonków oraz do zrodzenia i wychowania potomstwa, zostało między ochrzczonymi podniesione przez Chrystusa Pana do godności sakramentu”. Kościół pośród istotnych elementów małżeństwa wylicza trzy przymioty i dwa cele. Istotnymi przymiotami są: jedność, nierozerwalność, sakramentalność. Istotnymi celami natomiast: dobro samych małżonków, zrodzenie i wychowanie potomstwa. Tylko te osoby, które w momencie zawierania małżeństwa, akceptują i są zdolne do podjęcia wszystkich tych elementów, zawierają małżeństwo sakramentalne. Takie małżeństwo jest ważnie zawarte i nierozerwalne. Jak więc wynika z powyższego, miarodajny dla nauczania Kościoła i tym samym dla Trybunału kościelnego jest tylko sam moment zawarcia małżeństwa. Jeśli w tym momencie małżonkowie zgodzili się na wizję małżeństwa kościelnego i byli zdolni do jego podjęcia w swoim życiu, to ich małżeństwo powstało i wiąże ich w sumieniu i przed BogiemMoże zdarzyć się jednak sytuacja, w której ktoś z małżonków podczas zawierania małżeństwa, odrzuca któryś z istotnych elementów małżeństwa albo nie jest obiektywnie zdolny do podjęcia któregoś z nich (np. z racji na nieprawidłowo ukształtowaną osobowość). W takim przypadku zawiera małżeństwo nieważnie, czyli nie zawiera go w ogóle. Takie małżeństwo jest przedmiotem zainteresowania Trybunału kościelnego. Ten, w drodze procesu sądowego, stwierdza nieważność małżeństwa, czyli to, że nic się nie dokonało. Trybunał zatem nie unieważnia małżeństwa, ponieważ taki proces sugerowałby, że małżeństwo przez jakiś czas od jego zawarcia było jeszcze ważne, a potem straciło swoją ważność. Podobna myśl usprawiedliwiałaby ewentualny rozwód, co jest niezgodne (według przedstawionego wyżej) z nauczaniem Kościoła. Prawo do zaskarżenia małżeństwa posiadają małżonkowie (jeden z nich albo obydwoje). Strona prosząca o proces, zostaje ukonstytuowana jako strona powodowa, natomiast druga strona małżeństwa nazywa się stroną pozwaną. W niektórych sytuacjach małżeństwo może zaskarżyć rzecznik sprawiedliwości. W celu rozpoczęcia procesu o nieważność małżeństwa należy zredagować skargę powodową, dołączając także wymagane dokumenty. Skargę z dokumentami należy skierować do Trybunału kościelnego diecezji, na terenie której małżeństwo zostało zawarte bądź diecezji miejsca zamieszkania strony pozwanej. Po uzyskaniu odpowiedniej zgody jest możliwe, aby proces poprowadził Trybunał miejsca zamieszkania strony powodowej lub Trybunał diecezji, na terenie której trzeba będzie zbierać dowody (co w przypadku małżeństw należy rozumieć jako Trybunał diecezji zamieszkania świadków). W celu poprawnego zredagowania skargi powodowej warto zapoznać się z instrukcją jej przygotowania.

 

Dyspensa od małżeństwa ważnie zawartego a niedopełnionego

 

Małżeństwo zawarte domaga się dopełnienia poprzez współżycie cielesne małżonków. Stanowi ono wyraz jedności małżonków i najpełniej wyraża ich wzajemną miłość. W duchu wiary, należy przyjąć, że jest ono możliwe tylko i wyłącznie w małżeństwie. Wbrew istniejącej mentalności, trzeba podkreślić, że współżycie cielesne nie jest wartością samą w sobie i nie może być pojmowane jako chęć zaspokojenia swojego popędu. Poza małżeństwem, współżycie staje się czymś oderwanym od swej istoty i jest w konsekwencji grzechem ciężkim. Może zdarzyć się sytuacja, że małżonkowie po zawarciu swojego małżeństwa nie dopełnili go, czyli nie współżyli seksualnie. Kościół postrzega takie małżeństwo jako zawarte ważnie, ale niedopełnione. W takim przypadku jest możliwe rozwiązanie węzła małżeńskiego, poprzez dyspensę od takiego małżeństwa. Mogą o nią prosić obaj małżonkowie albo jeden z nich, nawet wbrew woli drugiego. Do uzyskania niniejszej dyspensy wymaga się wskazania słusznej przyczyny. Dyspensa skutkuje, tak samo, jak w przypadku wyroku stwierdzającego nieważność małżeństwa, możliwością zawarcia małżeństwa sakramentalnego. W celu uzyskania niniejszej dyspensy, należy złożyć prośbę do Biskupa Rzymu, czyli do Papieża za pośrednictwem Biskupa Diecezjalnego swojego zamieszkania. W treści prośby należy wskazać, że po zawarciu małżeństwa, nie zostało ono dopełnione przez współżycie seksualne, z jakiej przyczyny nie nastąpiło współżycie oraz jaka przyczyna skłania małżonka do tego, że prosi o taką dyspensę. To, że małżeństwo nie zostało dopełnione, może świadczyć także o tym, że małżeństwo nie zostało zawarte ważnie, czyli że w ogóle nie powstało. Prawo kanoniczne wśród wielu przeszkód powodujących nieważność małżeństwa wskazuje m.in. na impotencję (czyli niezdolność do odbycia aktu cielesnego) oraz niezdolność z przyczyn natury psychicznej do podjęcia obowiązków małżeńskich. W związku z tym, wydaje się, że o dyspensę od małżeństwa zawartego ważnie, a niedopełnionego, można by prosić, gdyby braku współżycia nie usprawiedliwiała ani impotencja, ani niezdolność z powodów natury psychicznej. Gdyby współżycie nie miało miejsca z którejś z tych racji, korzystniej byłoby prosić Trybunał kościelny o proces o nieważność małżeństwa, niż Biskupa Rzymu o dyspensę. W przypadku ubiegania się o dyspensę od małżeństwa ważnie zawartego, a niedopełnionego, po wpłynięciu prośby, jeśli ta okaże się zasadna, Biskup Diecezjalny zarządza przeprowadzenie postępowania dowodowego. Na etapie diecezji gromadzi się tylko prawem wymagane dowody. Po zakończeniu niniejszego postępowania, Biskup Diecezjalny i prowadzący postępowanie dowodowe załączają swoje opinie i przekazuje sprawę do Stolicy Apostolskiej. Tylko ona jest kompetentna do rozpoznania faktu niedopełnienia małżeństwa. Dyspensy udziela natomiast sam Biskup Rzymu, wydając reskrypt.

Polecamy